3 maja 1791 r. Sejm Czteroletni przyjął ustawę rządową, która przeszła do historii jako Konstytucja 3 Maja. Była próbą zreformowania państwa, zabezpieczała możliwość jego rozwoju, ale wkrótce pod naciskiem sąsiednich mocarstw została zablokowana.
Konstytucja 3 Maja, będąca skutkiem dążeń do naprawy stosunków wewnętrznych w Polsce po I rozbiorze (1772), pozostawiała w Polsce ustrój stanowy, wprowadzając jednak pewne zmiany. Zmniejszono wpływy magnaterii na wybór króla, Senat i zarząd kraju, poprzez wykluczenie z sejmików szlachty nie posiadającej ziemi, będącej warstwą najbardziej podatną na wpływy i przekupstwo. W prawie wyborczym feudalny cenzus urodzenia szlacheckiego zastąpiono burżuazyjnym cenzusem posiadania.
Mieszczanom zatwierdzono prawo nabywania dóbr i uzyskiwania szlachectwa.
Utrzymując poddaństwo chłopów konstytucja pozbawiała jednak szlachtę prawa najwyższej zwierzchności wobec poddanych, przyjmując ich „pod opiekę prawa i rządu krajowego”. Indywidualne umowy chłopów z dziedzicami o zamianę pańszczyzny na czynsz nie mogły już być samodzielnie unieważniane przez szlachtę.
Dalsza część tekstu pod polecanym artykułem
Czytaj także: Wojewoda zaprasza do Drezdenka na obchody 3 maja
Postanowienia konstytucji centralizowały państwo, znosząc odrębność między Koroną i Litwą, wprowadzając jednolity rząd, skarb i wojsko. Za religię panującą uznano katolicyzm, przy całkowitej tolerancji dla innych uznawanych przez państwo wyznań. Konstytucja wprowadziła trójpodział władzy: władzę ustawodawczą miał sprawować dwuizbowy parlament, składający się z sejmu – 204 posłów spośród szlachty-posesjonatów i 24 plenipotentów miast – oraz senatu (złożonego z biskupów, wojewodów, kasztelanów i ministrów pod prezydencją króla), którego rolę znacznie zmniejszono.
Zniesiono instrukcje poselskie, konfederacje i liberum veto, decyzje miały zapadać zwykłą większością głosów. Kadencja Sejmu trwała dwa lata, posiedzenia zwoływane były w razie potrzeby; co 25 lat miano zwoływać Sejm w celu „poprawy konstytucji”.
Władzę wykonawczą przyznano królowi wraz z Radą, tzw. Strażą Praw, złożoną z prymasa i 5 ministrów: policji, pieczęci (spraw wewnętrznych), interesów zagranicznych, wojny i skarbu, mianowanych przez króla. Ministrowie odpowiadali przed Sejmem za podpisane przez siebie akty. Król był przewodniczącym Straży, miał prawo nominacji biskupów, senatorów, ministrów, urzędników i oficerów, w razie wojny sprawował naczelne dowództwo nad wojskiem.
Zniesiono wolną elekcję; po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego tron miał być dziedziczny, tylko w razie wymarcia rodziny królewskiej szlachta miała wybierać nową dynastię.
Dalsza część tekstu pod polecanym artykułem
Czytaj także: W niedzielę obchody Święta Konstytucji 3 Maja w Zielonej Górze
Konstytucja zapowiadała reorganizację sądownictwa, przewidując stworzenie stale urzędujących sądów ziemskich i miejskich oraz sprawujących nad nimi nadzór w drugiej instancji Trybunału Koronnego i sądów asesorskich.
Próba wprowadzenia konstytucji w życie została przekreślona już w połowie 1792 roku. Przyczyniła się do tego Konfederacja Targowicka (zawiązana przez przywódców obozu magnackiego w celu przywrócenia poprzedniego ustroju Rzeczypospolitej i pod hasłami obrony zagrożonej wolności przeciwko reformom Konstytucji 3 Maja) i wkroczenie wojsk rosyjskich w granice Polski.
Konstytucja 3 Maja była drugą na świecie (po Stanach Zjednoczonych) i pierwszą w Europie ustawą regulującą organizację władz państwowych, prawa i obowiązki obywateli. Zabezpieczała możliwość rozwoju gospodarczego i politycznego kraju.
Dalsza część tekstu pod polecanym artykułem
Czytaj także: Prof. Burda o znaczeniu Konstytucji 3 Maja
W niedzielę liczne obchody w całej Polsce i możliwość zobaczenia oryginału Konstytucji 3 Maja
Obchody w wielu miastach w Polsce, wydarzenia sportowe i możliwość zobaczenia oryginału Konstytucji 3 maja w siedzibie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów – tak Polacy będą mogli spędzić niedzielne święto, będące ostatnim dniem tegorocznej majówki.
Święto Narodowe Trzeciego Maja, obchodzone w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja, będzie ostatnim dniem weekendu majowego.
W centrum Warszawy odbędzie się wtedy 34. Bieg Konstytucji 3 Maja. Z kolei od godz. 9 w siedzibie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów będzie można zobaczyć wystawiony oryginał Konstytucji 3 maja.
Dalsza część tekstu pod polecanym artykułem
Czytaj także: Oryginał Konstytucji 3 maja w Kancelarii Premiera – przyjdź i zobacz!
Upamiętnienie 235. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja we Wrocławiu rozpocznie się w niedzielę o godz. 10.00 przy Pomniku Konstytucji 3 Maja, obok Panoramy Racławickiej. Uroczystości uświetnią Kompania Honorowa Wojska Polskiego oraz Orkiestra Komendy Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu. W programie obchodów jest m.in. złożenie wieńców przy pomniku, przemarsz do Katedry Wrocławskiej, gdzie o godz. 11.30 odprawiona zostanie msza święta w intencji Ojczyzny.
Obchody w Łodzi rozpoczną się o godz. 9.30 mszą świętą w intencji Ojczyzny w Bazylice Archikatedralnej. Po eucharystii zaplanowano oficjalne uroczystości przed płytą Grobu Nieznanego Żołnierza. W programie są: zmiana warty, Apel Pamięci Oręża Polskiego, salwa honorowa i defilada kompanii honorowych.
Dalsza część tekstu pod polecanym artykułem
Czytaj także: Prezydent 3 maja powoła Radę ds. nowej Konstytucji [AKTUALIZACJA]
Mniej formalny charakter będą miały liczne pikniki w popularnych miejscach rekreacji, m.in. na Młynku i Stawach Stefańskiego. W Parku Julianowskim zaplanowano Łódzki Bieg Konstytucji 3 Maja na dystansie 5 km. Muzeum Tradycji Niepodległościowych przygotowało warsztaty dla dzieci i rodzin „Jaki znak twój? Orzeł Biały”, a Narodowe Centrum Kultury Filmowej zaprasza na wystawę, która pozwoli spojrzeć na historię Polski przez pryzmat filmu.
W Bydgoszczy uroczystości odbędą się na Starym Rynku, a poprzedzi je msza święta w intencji Ojczyzny w pobliskiej Katedrze św. św. Marcina i Mikołaja. Na Starym Rynku bydgoskie firmy należące do Polskiej Grupy Zbrojeniowej – Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 2, Zakłady Chemiczne Nitro-Chem i Bydgoskie Zakłady Elektromechaniczne Belma – organizują „Kącik młodego patrioty”, gdzie dzieci będą mogły wykonać m.in. kotyliony, bransoletki z biało-czerwonych koralików czy brokatowe tatuaże.
Obchody w Kielcach rozpoczną się w samo południe odegraniem hymnu przed Muzeum Narodowym. Kwadrans później ulicami Małą, Sienkiewicza i Staszica ruszy uroczysty przemarsz do Parku Miejskiego. Główne obchody wojewódzkie zaplanowano na godz. 12.30 przy Pomniku Stanisława Staszica. W programie uroczystości przewidziano m.in. podniesienie flagi, wystąpienie wojewody świętokrzyskiego, apel pamięci, salwę honorową oraz złożenie wieńców. Godzinę później w Parku Miejskim rozpocznie się piknik majowy „Vivat 3 Maja”, z występami artystycznymi i stoiskami służb mundurowych. Obchody zakończy Koncert Majowy o godz. 17.00 w muszli koncertowej Parku Miejskiego.